Những bức tranh Leonardo da Vinci nổi tiếng còn lưu giữ đến ngày nay

Đôi nét về danh họa Leonardo da Vinci

sinh ngày 15 tháng 4 năm 1452 tại một trang trại gần thị trấn Vinci, ngoại ô Florence. Tên gọi da Vinci không phải họ của ông mà mang nghĩa "đến từ Vinci", phản ánh việc ông là con ngoài giá thú của một công chứng viên với một phụ nữ vùng quê nên không được đến trường chính quy mà tự học đọc viết và làm toán từ nhỏ.

Năm 14 tuổi, Leonardo vào học nghề trong xưởng vẽ của họa sĩ Andrea del Verrocchio tại Florence, nơi ông được rèn luyện từ vẽ, điêu khắc đến làm kim loại và thuộc da. Đến năm 20 tuổi, ông đã đủ trình độ gia nhập phường hội họa sĩ Saint Luke và mở xưởng vẽ riêng.

Năm 1482, Leonardo chuyển đến Milan làm họa sĩ kiêm kỹ sư cho triều đình Ludovico Sforza, đây chính là giai đoạn ông vẽ Bữa tiệc ly và Đức Mẹ Đồng Trinh trong hang đá. Năm 1516, ông nhận lời mời của vua Pháp Francis I sang sống những năm cuối đời tại lâu đài Clos Lucé và qua đời tại đây vào ngày 2 tháng 5 năm 1519.

Sfumato và chiaroscuro làm nên phong cách hội họa của Leonardo

Hai kỹ thuật xuất hiện xuyên suốt các tác phẩm nổi tiếng của Leonardo, đặc biệt rõ nét ở Mona Lisa và Đức Mẹ Đồng Trinh trong hang đá, bao gồm:

Các tác phẩm hội họa tiêu biểu của Leonardo da Vinci

Dưới đây là các tác phẩm được giới nghiên cứu mỹ thuật công nhận rộng rãi là do chính tay Leonardo thực hiện, một số bức có sự hỗ trợ từ xưởng vẽ theo đúng tập quán thời Phục Hưng.

Lễ truyền tin (Annunciation) Khoảng năm 1472 đến 1476

Đây được xem là tác phẩm hội họa sớm nhất còn tồn tại của Leonardo, hoàn thành khi ông mới ngoài 20 tuổi và vẫn đang là học trò trong xưởng vẽ của Verrocchio.

Tranh khắc họa cảnh thiên thần Gabriel quỳ trước Đức Mẹ Maria dâng một cành huệ trắng để báo tin bà sẽ hạ sinh Chúa Giêsu, bối cảnh khu vườn phía sau lấy cảm hứng từ hình mẫu khu vườn kín tượng trưng cho sự trong trắng. Chiếc bàn đá cẩm thạch phía trước Đức Mẹ được cho là phỏng theo phần điêu khắc mộ của gia tộc Medici do chính Verrocchio thực hiện cùng thời điểm, cho thấy dấu ấn đậm nét từ người thầy dù nhiều nhà nghiên cứu vẫn nhận ra bàn tay đầy tinh tế của Leonardo trong cách xử lý ánh sáng và phối cảnh.

Mona Lisa (Khoảng năm 1503 đến 1519)

Đây là bức tranh nổi tiếng nhất của Leonardo da Vinci và cũng là tác phẩm hội họa được biết đến nhiều nhất thế giới. Leonardo bắt đầu vẽ Mona Lisa từ khoảng năm 1503, khắc họa chân dung một phụ nữ được cho là Lisa Gherardini, vợ một thương gia Florence, nhưng nhiều nhà nghiên cứu tin rằng ông vẫn tiếp tục chỉnh sửa bức tranh cho đến gần cuối đời.

Bữa tiệc ly (The Last Supper) Khoảng năm 1495 đến 1498

Bữa tiệc ly là một trong những bức tranh tôn giáo nổi tiếng nhất lịch sử hội họa, được Leonardo vẽ trên tường phòng ăn của tu viện Santa Maria delle Grazie ở Milan theo yêu cầu của công tước Ludovico Sforza.

Tác phẩm ghi lại khoảnh khắc Chúa Giêsu thông báo với các môn đồ rằng một trong số họ sẽ phản bội ngài, với biểu cảm hoảng hốt nghi ngờ và đau buồn của từng tông đồ được khắc họa rất riêng biệt, thể hiện khả năng sử dụng phối cảnh và cảm xúc nhân vật ở đỉnh cao. Vì Leonardo thử nghiệm một kỹ thuật vẽ tường không đúng chuẩn, bức tranh đã xuống cấp khá nhanh và phải trải qua nhiều lần phục chế.

Đức Mẹ Đồng Trinh trong hang đá (Virgin of the Rocks)

Leonardo thực hiện hai phiên bản của tác phẩm này. Cả hai đều mô tả Đức Mẹ Maria, Chúa Hài Đồng, Thánh John Tẩy Giả nhỏ tuổi và một thiên thần trong khung cảnh hang đá u tịch, sử dụng chiaroscuro để tạo chiều sâu bí ẩn cho bối cảnh.

Sự tôn thờ của các vị Magi (Adoration of the Magi) Khoảng năm 1481 đến 1482

Tác phẩm được các tu sĩ dòng San Donato a Scopeto tại Florence đặt vẽ, mô tả cảnh Đức Mẹ Maria bế Chúa Hài Đồng giữa đám đông người đến chiêm bái, phía sau là tàn tích một công trình cổ đang được xây dựng lại.

Dù chưa hoàn thành, bố cục và cách sắp xếp nhân vật của tác phẩm vẫn được xem là một bước đột phá so với tranh tôn giáo cùng thời.

Thánh Jerome trong hoang mạc (Saint Jerome in the Wilderness) Khoảng năm 1480 đến 1490

Đây là một bức tranh chưa hoàn thiện khắc họa Thánh Jerome trong những năm tháng lui về ẩn tu tại sa mạc, quỳ gối trên nền đá với một tảng đá trong tay phải dùng để tự đấm ngực sám hối theo mô típ truyền thống, dưới chân là chú sư tử từng được thánh nhân rút chiếc gai khỏi bàn chân và trở thành bạn đồng hành trung thành.

Vì tác phẩm mới chỉ được phác bằng đơn sắc trên nền gỗ đã lót sơn, người xem có thể quan sát trực tiếp cách Leonardo dựng hình giải phẫu cơ thể người với độ chính xác đáng kinh ngạc, đặc biệt ở phần cơ cổ và vai của thánh nhân. Tác phẩm cũng có một số phận khá ly kỳ khi từng bị cắt rời thành nhiều mảnh trước khi được một vị hồng y sưu tầm và ghép lại hoàn chỉnh vào thế kỷ 19.

Đức Mẹ và Chúa Hài đồng cùng Thánh Anna (The Virgin and Child with St. Anne) Khoảng năm 1501 đến 1519

Đây là tác phẩm Leonardo theo đuổi trong suốt nhiều năm cuối đời, khắc họa Đức Mẹ Maria ngồi trong lòng mẹ mình là Thánh Anne trong khi bế Chúa Hài Đồng đang chơi đùa với một chú cừu non.

Bố cục xoắn hình chữ S giữa ba nhân vật cùng kỹ thuật sfumato quen thuộc tạo nên một trong những tác phẩm được giới nghiên cứu đánh giá cao nhất về mặt bố cục của Leonardo. Cùng với Mona Lisa, đây là tác phẩm gây ra rất ít hoặc không gây tranh cãi về độ chính xác quy về tác giả. Tranh hiện được trưng bày tại Louvre.

Người đàn bà và con chồn (Lady with an Ermine) Khoảng năm 1489 đến 1491

Bức chân dung khắc họa Cecilia Gallerani, người tình trẻ của công tước Milan Ludovico Sforza, đang ôm một con chồn trắng trong tay. Đây được xem là một trong những bức chân dung sớm nhất khắc họa nhân vật ở tư thế động thay vì đứng yên hoàn toàn, với hướng đầu và tay tạo cảm giác nhân vật vừa quay lại nhìn ai đó ngoài khung tranh, việc thêm chi tiết con chồn cũng mang hàm ý tượng trưng cho sự tinh tế và quyền lực.

Chân dung Ginevra de Benci (Khoảng năm 1474 đến 1480)

Đây là một trong những tác phẩm sớm nhất còn sót lại của Leonardo, vẽ khi ông mới ngoài 20 tuổi, khắc họa nữ quý tộc kiêm thi sĩ trẻ người Florence Ginevra de Benci. Điểm đột phá của bức tranh là Leonardo chọn tư thế ba phần tư nghiêng thay vì tư thế nhìn nghiêng hoàn toàn vốn là chuẩn mực chân dung thời bấy giờ, một lựa chọn sau này trở thành khuôn mẫu cho hầu hết chân dung Phục Hưng kể cả Mona Lisa.

Thánh mẫu Benois (Madonna Benois) Khoảng năm 1478 đến 1481

Một trong những tác phẩm độc lập sớm nhất sau khi Leonardo rời xưởng vẽ của Verrocchio, khắc họa Đức Mẹ trẻ tuổi đang tươi cười đưa một bông hoa cho Chúa Hài Đồng, ánh mắt trìu mến giữa hai mẹ con được thể hiện rất tinh tế. Được cho là bức tranh Leonardo yêu thích nhất.

Đức Mẹ hoa cẩm chướng (Madonna of the Carnation) Khoảng năm 1472 đến 1478

Tác phẩm khắc họa Đức Mẹ trong trang phục quý tộc lộng lẫy đang bế Chúa Hài Đồng, tay cậu bé cầm một bông hoa cẩm chướng biểu tượng cho sự hy sinh và cuộc khổ nạn sau này của Chúa Giêsu.

La Belle Ferronnière (Khoảng năm 1490 đến 1498)

Bức chân dung khắc họa một phụ nữ chưa được xác định chắc chắn danh tính, có giả thuyết cho rằng đây là Lucrezia Crivelli, một người tình khác của Ludovico Sforza. Cái tên La Belle Ferronnière xuất phát từ một truyền thuyết dân gian sau này gắn tác phẩm với người tình của vua Pháp Francis I, dù truyền thuyết này không có căn cứ lịch sử vững chắc vì thời điểm bức tranh ra đời Francis I vẫn còn là một đứa trẻ.

Chân dung một nhạc sĩ (Portrait of a Musician) Khoảng năm 1483 đến 1487

Đây là bức chân dung nam giới duy nhất được xác nhận là của Leonardo, mô tả một người đàn ông cầm bản nhạc. Danh tính nhân vật vẫn còn gây tranh cãi, có ý kiến cho rằng đó là nhạc sĩ thời Phục Hưng Franchino Gaffurio, số khác cho rằng đây chỉ là một người đàn ông vô danh. Giới nghiên cứu cũng cho rằng phần khuôn mặt do Leonardo vẽ còn phần cơ thể có thể do học trò của ông hoàn thiện.

Thánh mẫu Litta (Madonna Litta) Khoảng năm 1490 đến 1491

Tác phẩm khắc họa Đức Mẹ Maria đang cho Chúa Hài Đồng bú theo mô típ Đức Mẹ nuôi con quen thuộc trong hội họa tôn giáo thời kỳ này, trên tay Chúa Hài Đồng cầm một chú chim hoàng yến nhỏ tượng trưng cho cuộc khổ nạn sau này của ngài, phía sau là hai khung cửa vòm mở ra khung cảnh núi non xa xăm theo lối phối cảnh không khí đặc trưng của Leonardo.

Đây là một trong những tác phẩm có mức độ tranh cãi lớn nhất về tác giả. Bảo tàng Hermitage nơi lưu giữ bức tranh khẳng định đây hoàn toàn là tác phẩm của Leonardo, trong khi nhiều nhà nghiên cứu phương Tây lại cho rằng phần lớn công đoạn thực hiện thuộc về học trò của ông (Giovanni Antonio Boltraffio hoặc Marco d'Oggiono) dựa trên các đường nét khá cứng và gương mặt Chúa Hài Đồng khác biệt.

Thánh Gioan Tẩy Giả (St. John the Baptist) Khoảng năm 1507 đến 1516

Một trong những tác phẩm cuối cùng của Leonardo, khắc họa Thánh Gioan Tẩy Giả với nụ cười bí ẩn và ngón tay chỉ lên trời tượng trưng cho vai trò báo trước sự xuất hiện của Đấng Cứu Thế. Cách xử lý ánh sáng và bóng tối trong tác phẩm được xem là đỉnh cao kỹ thuật chiaroscuro của Leonardo.

Lễ rửa tội của Chúa Kitô (The Baptism of Christ) Khoảng năm 1474 đến 1478

Đây là tác phẩm hợp tác giữa Leonardo khi còn là học trò với chính người thầy Andrea del Verrocchio, mô tả cảnh Thánh Gioan làm lễ rửa tội cho Chúa Giêsu. Phần đóng góp của Leonardo trong bức tranh gồm thiên thần ở phía bên trái, một số cảnh nền và thân của Chúa Kitô. Theo một giai thoại được nhà viết tiểu sử Giorgio Vasari ghi lại, phần vẽ của Leonardo đẹp đến mức người thầy Verrocchio quyết định không cầm cọ vẽ nữa (dù có ý kiến cho rằng đã được thêu dệt thêm).

Người Vitruvius (Vitruvian Man) Khoảng năm 1490

Khác với các tác phẩm hội họa còn lại trong danh sách, đây là một bản vẽ bằng mực trên giấy chứ không phải tranh sơn. Leonardo minh họa một người đàn ông trong hai tư thế chồng lên nhau, tay chân dang rộng vừa khít trong một hình vuông và một hình tròn, dựa trên lý thuyết tỷ lệ cơ thể người lý tưởng của kiến trúc sư La Mã cổ đại Vitruvius, biểu tượng cho sự hòa quyện giữa nghệ thuật và toán học.

Sala delle Asse (Khoảng năm 1498)

Khác hẳn với các tác phẩm còn lại, đây là toàn bộ trần và tường của một căn phòng lớn trong lâu đài Castello Sforzesco ở Milan được công tước Ludovico Sforza đặt Leonardo trang trí. Ông vẽ theo lối trompe l'oeil khiến người xem có cảm giác đang đứng dưới một giàn cây rậm rạp ngoài trời, mười sáu thân cây đan xen cành lá, quả và rễ phủ kín từ tường lên đến đỉnh vòm.

Nhiều giả thuyết cho rằng loài cây được chọn là cây dâu tằm, gắn liền với biệt danh Ludovico il Moro của vị công tước. Công trình từng xuống cấp nghiêm trọng trước khi được phục chế nhiều đợt.

Chân dung tự họa bằng phấn đỏ (Portrait of a Man in Red Chalk) Khoảng năm 1512

Bức vẽ phấn đỏ trên giấy khắc họa một người đàn ông lớn tuổi với gương mặt khắc khổ, râu tóc bạc trắng. Đây là một trong những hình ảnh được biết đến rộng rãi nhất khi nhắc đến diện mạo của Leonardo, dù giới nghiên cứu vẫn còn tranh luận liệu bản vẽ có thực sự do ông thực hiện không, và nhân vật có đúng là ông ở tuổi 60 hay chỉ là một nghiên cứu chân dung người khác.

Đầu người phụ nữ (Head of a Woman còn gọi là La Scapigliata) Khoảng năm 1500 đến 1508

Một phác thảo chưa hoàn thiện khắc họa gương mặt phụ nữ với mái tóc buông xõa mềm mại. Vì tác phẩm chỉ dừng ở dạng phác thảo, nhiều chi tiết như vai và cổ áo gần như chưa được vẽ, nhưng chính sự dang dở lại khiến gương mặt trở nên đầy chất thơ và ám ảnh, thể hiện vẻ đẹp nữ tính đầy cuốn hút.

Bản vẽ The Burlington House (Khoảng năm 1499 đến 1508)

Một bản vẽ lớn mô tả Đức Mẹ Maria, Chúa Hài Đồng, Thánh Anne và Thánh Gioan Tẩy Giả nhỏ tuổi trong một bố cục kim tự tháp phức tạp nhưng hài hòa. Tác phẩm còn được gọi là Burlington House Cartoon theo tên nơi từng trưng bày.

Chân dung Isabella d'Este (Khoảng năm 1499 đến 1500)

Đây là bản phác thảo khắc họa nữ hầu tước xứ Mantua Isabella d'Este trong tư thế nghiêng nhưng vẫn toát lên cảm giác chuyển động như thể bà vừa quay đầu lại giữa một cuộc trò chuyện, một cách xử lý phá cách so với chân dung nghiêng truyền thống thời bấy giờ. Dù Isabella nhiều lần gửi thư nhắc nhở xin ông hoàn thiện thành một bức tranh sơn hoàn chỉnh, không có bằng chứng nào cho thấy Leonardo từng thực hiện lời hứa đó.

Đức Mẹ và cây kéo sợi (Madonna of the Yarnwinder) Khoảng năm 1501

Tác phẩm khắc họa Chúa Hài Đồng đang chơi đùa với một cây kéo sợi có hình dáng giống cây thánh giá, chi tiết mang tính báo trước về cuộc khổ nạn sau này của ngài, trong khi Đức Mẹ Maria dịu dàng nhìn con với ánh mắt lo âu. Leonardo được cho là đã cùng lúc thực hiện hai phiên bản với sự hỗ trợ của các học trò:

Trận Anghiari (The Battle of Anghiari) Khoảng năm 1503 đến 1506

Đây là bức bích họa Leonardo được chính quyền Florence đặt vẽ cho đại sảnh Cung điện Vecchio, mô tả cảnh giao tranh giữa quân Milan và liên minh Florence.

Những bức tranh gán cho Leonardo da Vinci nhưng vẫn gây tranh cãi

Bên cạnh những tác phẩm được công nhận rộng rãi, có hai bức tranh thường được nhắc đến cùng tên Leonardo da Vinci nhưng thực tế giới học thuật vẫn chưa đạt được sự đồng thuận về nguồn gốc.

Đấng Cứu Thế (Salvator Mundi) Khoảng năm 1500

Tác phẩm khắc họa Chúa Giêsu trong vai trò Đấng Cứu Thế, một tay ban phước, tay kia cầm một quả cầu pha lê tượng trưng cho vũ trụ và vai trò làm chủ của ngài với vũ trụ. Salvator Mundi gây chấn động vào ngày 15 tháng 11 năm 2017 khi được đấu giá tại Christie's New York với mức giá 450,3 triệu đô la Mỹ, trở thành tác phẩm hội họa đắt giá nhất từng được bán đấu giá.

Tuy vậy ngay từ khi được giới thiệu là một phát hiện mới của Leonardo, giới nghiên cứu đã tranh cãi gay gắt về việc liệu bức tranh có thực sự do chính tay ông vẽ hay chỉ là sản phẩm của xưởng vẽ dưới sự chỉ đạo của ông, thậm chí năm 2021 bảo tàng Prado của Tây Ban Nha đã hạ cấp bức tranh xuống chỉ được ghi công một phần, tranh cãi này đến nay vẫn chưa có hồi kết.

Công nương xinh đẹp (La Bella Principessa) Khoảng năm 1495 đến 1496

Bức vẽ chân dung một thiếu nữ nhìn nghiêng trong trang phục Milan cuối thế kỷ 15, kích thước khoảng 33 x 23,9cm, được cho là khắc họa Bianca Sforza con gái ngoài giá thú của công tước Ludovico Sforza.

Tác phẩm chỉ được đưa ra đấu giá năm 1998 với giá chưa đến 22.000 đô la Mỹ dưới tên một họa sĩ vô danh trường phái Đức, trước khi nhà nghiên cứu Martin Kemp đề xuất gán cho Leonardo vào năm 2008 dựa trên phong cách và dấu vân tay.

Việc gán tác phẩm này cho Leonardo vấp phải sự hoài nghi rất lớn từ giới chuyên môn do thiếu nguồn gốc lịch sử rõ ràng, các phương pháp phân tích dấu vân tay cũng từng bị đặt câu hỏi, thậm chí một người từng nhận là thợ làm tranh giả còn công khai tuyên bố chính ông là tác giả thực sự của bức vẽ.

Vì sao Leonardo da Vinci để lại rất ít tranh cho hậu thế

Dù được xem là một trong những họa sĩ vĩ đại nhất lịch sử, số tranh Leonardo da Vinci hoàn thành và còn tồn tại đến nay chỉ chưa đầy 20 bức, ít hơn rất nhiều so với các danh họa cùng thời. Nguyên nhân dẫn đến điều này bao gồm:

Chính sự phân tán này khiến ông thường xuyên rời bỏ các đơn đặt hàng tranh để theo đuổi những mối quan tâm khác, và cũng là lý do vì sao mỗi bức tranh còn sót lại của ông đều được xem là một báu vật hiếm có của lịch sử nghệ thuật nhân loại.

Việc chiêm ngưỡng và phân tích các kiệt tác của ông chính là cách tuyệt vời nhất để bồi dưỡng tư duy thẩm mỹ. Và nếu những bức tranh này đã truyền cho bạn nguồn cảm hứng, đừng ngần ngại cầm cọ lên. Hành trình hội họa luôn bắt đầu từ những nét vẽ cơ bản nhất, không cần bạn phải là một thiên tài, chỉ cần bạn sẵn sàng bắt đầu.

Tags: