Bức tranh sơn mài Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ của danh họa Nguyễn Sáng được xem là một trong những tác phẩm sơn mài giàu ý nghĩa hàng đầu của nền mỹ thuật cách mạng Việt Nam. Tác phẩm hoàn thành năm 1963, được công nhận là bảo vật quốc gia và từng nằm trong chùm sáu tác phẩm của Nguyễn Sáng được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật năm 1996.
Vậy điều gì làm nên sức nặng của bức tranh, và tại sao một khoảnh khắc kết nạp Đảng giữa chiến hào lại trở thành dấu ấn lịch sử của cả một thời kỳ? Bài viết này sẽ cùng bạn tìm hiểu ý nghĩa của tác phẩm từ nội dung hình tượng đến ngôn ngữ tạo hình.
Câu chuyện trong bức tranh Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ
Tác phẩm còn được biết đến qua các tên gọi khác như Kết nạp Đảng trên chiến trường Điện Biên Phủ hay Kết nạp Đảng tại mặt trận Điện Biên Phủ. Những cách gọi này vẫn thường xuất hiện song song trong các tư liệu và báo chí chính thống bên cạnh tên gọi quen thuộc là Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ.
Tác phẩm tái hiện một buổi lễ kết nạp Đảng diễn ra ngay trong đường hào, giữa thời khắc cam go của trận đánh với tám nhân vật. Ở trung tâm bức tranh là một chiến sĩ ưu tú đang được kết nạp Đảng. Người này bị thương, trên đầu quấn băng, tay phải nắm chắc khẩu súng. Dáng người đứng nghiêm, mắt nhìn thẳng vào lá cờ Đảng treo trên vách hào. Đứng hai bên anh là hai đồng chí có vai trò giới thiệu người vào Đảng.
Nhóm ba nhân vật trung tâm này đứng đối diện với hai người bên phải tranh, gồm đồng chí bí thư chi bộ và một đồng chí làm nhiệm vụ cảnh giới. Phía sau, một chiến sĩ đang hối hả cơ động vào trận địa. Bên trái tranh, một người lính đang đỡ đồng đội bị thương nặng, đứng không vững. Mỗi nhân vật đều có vai trò riêng, cùng làm sáng tỏ chủ đề của tác phẩm.
Bức tranh sơn mài Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ của họa sĩ Nguyễn Sáng, hiện trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
Ý nghĩa bức tranh Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ
Ý nghĩa của tác phẩm được thể hiện qua hai lớp gắn bó chặt chẽ với nhau bao gồm lớp nội dung tư tưởng và lớp ngôn ngữ nghệ thuật. Cả hai cùng làm nên giá trị to lớn của bức tranh.
Ý nghĩa lịch sử và tinh thần người chiến sĩ
Lễ kết nạp Đảng vốn là một nghi thức thiêng liêng, và càng thiêng liêng hơn khi nó diễn ra ngay trên trận địa, giữa chiến hào. Nguyễn Sáng chọn đúng khoảnh khắc người lính đứng trước cờ Đảng, sẵn sàng cho lý tưởng của mình. Hình ảnh người chiến sĩ trung tâm bị thương, đầu quấn băng nhưng tay vẫn nắm chắc khẩu súng và mắt nhìn thẳng vào lá cờ chính là hạt nhân ý nghĩa của cả bức tranh.
Chi tiết này cho thấy lý tưởng và niềm tin của người lính được thử thách ngay giữa lằn ranh sinh tử. Bức tranh vì thế không tràn ngập cảm xúc hân hoan của người chiến thắng, mà thấm đẫm chất anh hùng ca.
Nó như một lời lý giải cho câu hỏi vì sao những người lính áo vải lại làm nên chiến thắng trong một cuộc chiến không cân sức. Qua tám nhân vật với những ánh mắt tin tưởng và tư thế rắn rỏi, Nguyễn Sáng đã tìm đến cội nguồn của chiến thắng. Đó là lòng yêu nước, tình đồng chí và niềm tin vào lý tưởng.
Người chiến sĩ bị thương nhìn thẳng vào lá cờ Đảng là hạt nhân biểu cảm của tác phẩm
Ý nghĩa qua ngôn ngữ tạo hình và màu sắc
Nhìn dưới góc độ chuyên môn, sức nặng của tác phẩm còn nằm ở chính cách Nguyễn Sáng xử lý hình và màu. Ông chắt lọc, giản lược hóa hình tượng để đi vào bản chất của hiện thực thay vì sa vào chi tiết vụn vặt.
Nhân vật được dựng bằng những mảng lớn khỏe khoắn với gương mặt cương nghị và bờ vai vuông vức. Các đường viền nét đen và nâu được kết hợp khéo léo để tô đậm vẻ chắc nịch của hình thể.
Về màu sắc, họa sĩ chủ yếu dùng ba màu chủ đạo là nâu đỏ, vàng và xanh. Màu nâu đất gợi liên tưởng đến màu của máu trộn bùn non, bao trùm và kết nối các nhân vật, tạo nên không khí vừa gần gũi vừa khốc liệt của chiến trường.
Với lối vẽ sơn mài tự do và phóng khoáng, chỉ bằng những nét bút nhanh và những mảng màu chuyển sắc độ tinh tế, Nguyễn Sáng làm chủ chất liệu mà không cần lạm dụng vàng bạc. Đây là điểm cho thấy sơn mài truyền thống hoàn toàn có thể mang một ngôn ngữ hiện đại và giàu sức biểu cảm.
Vì sao Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ được công nhận là bảo vật quốc gia?
Chính những giá trị về lịch sử và nghệ thuật nói trên là lý do đưa tác phẩm vào hàng bảo vật quốc gia. Bức tranh được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2013 và hiện được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.
Một điểm khiến tác phẩm được đánh giá cao là sự dũng cảm trong cách tiếp cận hiện thực. Ngay từ khi ra đời, bức tranh đã gây chấn động dư luận bởi cách nhìn trần trụi và tính bi hùng của đề tài. Bên cạnh những chiến sĩ tráng kiện, Nguyễn Sáng không né tránh hình ảnh người lính bị thương, điều mà nhiều tác phẩm đương thời thường tìm cách bỏ qua.
Chính sự chân thực đó, cùng với bút pháp làm chủ chất liệu sơn mài, đã khẳng định vị trí của tác phẩm trong dòng chảy lịch sử. Nó được xem như một trong những bức sơn mài độc đáo hàng đầu của mỹ thuật cách mạng Việt Nam.
Đáng chú ý, Nguyễn Sáng là một trong hai họa sĩ Việt Nam sở hữu tới hai tác phẩm cùng được công nhận bảo vật quốc gia. Bên cạnh Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ, ông còn có bức Thanh niên Thành đồng (1967), hiện lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.
Người còn lại giữ vị thế tương tự là họa sĩ Nguyễn Gia Trí với hai bảo vật quốc gia Vườn xuân Trung Nam Bắc và bộ tranh bình phong hai mặt Thiếu nữ trong vườn - Dọc mùng. Việc sở hữu hai bảo vật quốc gia là minh chứng hiếm có cho sức nặng và sự bền bỉ trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Sáng.
Đăng ký 1 buổi học vẽ miễn phí →
Tác phẩm là một trong chín bảo vật quốc gia đang được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam
Đôi nét về họa sĩ Nguyễn Sáng
Nguyễn Sáng sinh năm 1923, mất năm 1988, quê ở Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang. Ông theo học Trường Trung cấp Mỹ thuật Gia Định, sau đó học tiếp tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương khóa 14.
Tham gia cách mạng ngay từ những ngày đầu kháng chiến, Nguyễn Sáng dùng nghệ thuật để phụng sự đất nước với hình tượng Bộ đội Cụ Hồ làm cảm hứng trọng tâm. Ngoài Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ, ông còn để lại nhiều tác phẩm giá trị như Thanh niên thành đồng, Giặc đốt làng tôi hay Nghỉ trưa. Phần lớn các bức họa này đều nằm trong chùm tác phẩm được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh.
Danh họa Nguyễn Sáng, gương mặt nổi bật của bộ tứ Sáng, Liên, Nghiêm, Phái
Lời kết
Ý nghĩa của bức tranh Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ nằm ở chỗ nó kết tinh cả ba lớp giá trị. Đó là ký ức lịch sử về một chiến dịch hào hùng, tinh thần lý tưởng của người chiến sĩ giữa lằn ranh sinh tử và bản lĩnh tạo hình của một danh họa bậc thầy. Chính sự kết hợp đó đưa tác phẩm vào hàng bảo vật quốc gia. Đồng thời, nó giữ cho bức họa một vị trí bền vững trong nền mỹ thuật Việt Nam.
Tags:
Không một rào cản nào có thể ngăn chúng ta chinh phục ước mơ của chính mình. Hãy để Bụi giúp bạn rút ngắn con đường chạm đến đam mê hội họa nhé!
Đăng ký khóa học để nhận ngay ưu đãi hấp dẫn trong hôm nay nha bạn ơi!