Những bức tranh nổi tiếng ở Việt Nam không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn phản ánh lịch sử, văn hóa và bản sắc dân tộc. Từ những tác phẩm trở thành biểu tượng của mỹ thuật Việt Nam đến các Bảo vật quốc gia hay những kiệt tác ghi dấu trên thị trường nghệ thuật quốc tế, tất cả đều góp phần tạo nên diện mạo của hội họa Việt Nam. Cùng nhìn lại 16 bức tranh tiêu biểu để cảm nhận giá trị vượt thời gian và hành trình phát triển của hội họa Việt Nam qua từng thời kỳ.
Những bức tranh nổi tiếng về lịch sử kháng chiến
Suốt thời kỳ dừng nước và giữa nước, nước ta đã trải qua muôn vàn giai đoạn thăng trầm trong lịch sử. Chính trong lời nhạc của mình, Trịnh Công Sơn đã viết:
"Một ngàn năm nô lệ giặc tàu
một trăm năm đô hộ giặc tây
hai mươi năm nội chiến từng ngày
gia tài của mẹ, để lại cho con
gia tài của mẹ, là nước Việt buồn"
Bác Hồ tại căn cứ quân sự Việt Bắc năm 1941
Sau hơn 30 năm bôn ba đất khách quê người, vào tháng 2 năm 1941, Bác Hồ đã quay về Việt Nam trực tiếp lãnh đạo cuộc cách mạng Việt Nam. Bác đã chọn Pác Bó, Cao Bằng làm căn cứ quân sự. Lúc bấy giờ, điệu kiện sống của cán bộ chiến sĩ nói chung và Bác Hồ nói riêng vô cùng khó khăn và thiếu thốn, nhưng không vì thế mà người nản chí.
Bác Hồ đã luôn giữ vững tinh thần lạc quan và niềm tin bất diệt vào chiến thắng của dân tộc. Bác đã truyền lửa cho các bán bộ chiến sĩ vững lòng chiến đấu vượt qua khó khăn. Cảm mến trước tình cảm đẹp đẽ đó, các họa sĩ đã đưa hình ảnh Bác ở Pác bó vào trong tranh của mình.
Hai tác phẩm tiêu biểu ghi lại giai đoạn này:
- "Bác Hồ" của họa sĩ Phạm Văn Đôn: Khắc họa Bác trong không gian giản dị của căn cứ kháng chiến, toát lên sự bình thản và ý chí vững chắc.
- "Bác Hồ ở Pác Bó" của họa sĩ Mai Văn Hiền: Tái hiện khung cảnh núi rừng Cao Bằng với hình tượng Bác gần gũi, thân thuộc giữa thiên nhiên hoang sơ.
Tác phẩm "Bác Hồ" của họa sĩ Phạm Văn Đôn
Bức tranh "Bác Hồ ở Pác Bó"- Tác giả: Mai Văn Hiền
Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ 1963
Đây là một trong những tác phẩm sơn mài quan trọng nhất của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20, được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Bức tranh không chỉ là tác phẩm nghệ thuật. Nó là tư liệu lịch sử trực tiếp về tinh thần hào hùng của những con người đã làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".
Tranh sơn mài "Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ" của Họa sĩ Nguyễn Sáng
Cuộc tiến công chiến lược năm 1972
Bức tranh tái hiện khung cảnh đội quân chủ lực của ta đang hành quân vượt qua cứ điểm Dốc Miếu, tiến lên phía trước, hướng tới giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Họa sĩ lựa chọn bố cục hình chữ nhật ngang và dài, một bố cục tương đối mới tại thời điểm đó và ngay cả hiện tại, nhưng có tỉ lệ phù hợp để vẽ một bức tranh toàn cảnh.
Tranh sơn mài "Qua Miếu Dốc"
Cuộc kháng chiến chống Mỹ ở miền Nam
Họa sĩ Huỳnh Văn Gấm (1922 - 1987) là một trong những "cánh chim đầu đàn" phát triển nền mỹ thuật Việt Nam. Ông hoàn thành tác phẩm "Trái tim và nòng súng" năm 1963. Bức tranh sơn mài "Trái tim và nòng súng" là một tác phẩm tiêu biểu của ông về đề tài chiến tranh cách mạng, phản ánh sống động cuộc đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang của phụ nữ Nam Bộ trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.
Bức tranh tái hiện đoàn người biểu tình, đa phần là phụ nữ Nam Bộ trong trang phục áo bà ba, khăn rằn, nón lá, đang đấu tranh với lực lượng vũ trang của địch. Từ đó thể hiện được ý chí kiên cường dũng cảm của những người phụ nữ Nam Bộ trong kháng chiến, họ gang dạ và mạnh mẽ đứng lên đấu tranh để đánh đuổi quân thù.
"Trái tim và nòng súng" đã đem lại cho Huỳnh Văn Gấm Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học, Nghệ thuật năm 1990.
Ngày giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước 30/04/1975
Khoảnh khắc lịch sử thiên liêng nhất của dân tộc đã đến vào ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi đoàn quân xe tăng của ta tiến vào dinh độc lập và lá cờ Việt Nam đã chính thức tung bay trên trên bầu trời hòa bình, đã khiến hàng ngàn con tim người Việt xúc động vui mừng khôn xiết. Họ ùa ra đường, reo hò và phất cao lá cờ Việt Nam lá đỏ sao vàng.
Năm bắt được phút giây lịch sử hào hùng ấy, các họa sĩ đồng thời cũng là những chiến sĩ đã họa lại niềm vui thắng lợi to lớn của dân tộc ta trong ngày độc lập.
Một phần bức tranh "Nắng tháng năm" của họa sĩ Quách Phong
"Nắng xuân 1975" là tác phẩm sơn dầu của họa sĩ Quang Thọ
Những bức tranh nổi tiếng được công nhận Bảo vật quốc gia
Bên cạnh dòng tranh lịch sử kháng chiến, nhiều bức tranh nổi tiếng ở Việt Nam được ghi nhận nhờ giá trị nghệ thuật thuần túy và đã trở thành Bảo vật quốc gia, những tác phẩm không được phép mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.
Vườn xuân Trung Nam Bắc
Bức tranh tái hiện hình ảnh những thiếu nữ ba miền trong tà áo truyền thống giữa khung cảnh mùa xuân rực rỡ. Không chỉ gây ấn tượng bởi kỹ thuật sơn mài tinh xảo với vàng, bạc, vỏ trứng và nhiều lớp sơn chồng phủ, tác phẩm còn gửi gắm tinh thần đoàn kết, sự hài hòa và vẻ đẹp văn hóa Việt Nam.
Kiệt tác sơn mài "Vườn xuân Trung Nam Bắc" của Nguyễn Gia Trí
Em Thúy
Bức tranh khắc họa cô bé Thúy ngồi trên ghế mây với ánh mắt trong trẻo và biểu cảm tự nhiên. Không sử dụng chi tiết cầu kỳ hay bố cục phô trương, họa sĩ tập trung hoàn toàn vào thần thái nhân vật, tạo nên một vẻ đẹp giản dị nhưng có sức sống bền bỉ. Năm 2014, tác phẩm được công nhận là Bảo vật quốc gia.
Bức tranh sơn dầu "Em Thúy" của Họa sĩ Trần Văn Cẩn
Hai thiếu nữ và em bé
Bức tranh mô tả hai thiếu nữ mặc áo dài trò chuyện bên hiên nhà, trong khi một em bé ngồi chơi phía trước. Bố cục tam giác cân bằng cùng cách xử lý ánh sáng, màu sắc và không gian tạo nên cảm giác nhẹ nhàng, thanh lịch. Những chi tiết như mành tre, chõng tre hay tà áo dài góp phần khắc họa nét đẹp rất riêng của đời sống Việt Nam đầu thế kỷ XX.
Bức tranh sơn dầu "Hai thiếu nữ và em bé" của họa sĩ Tô Ngọc Vân
Thanh niên Thành Đồng
Được họa sĩ Nguyễn Sáng hoàn thành năm 1978, "Thanh niên Thành Đồng" là một trong những tác phẩm tiêu biểu của dòng tranh cách mạng sau năm 1975.
Bằng kỹ thuật sơn mài giàu chiều sâu và bảng màu mạnh mẽ, họa sĩ tái hiện hình ảnh thế hệ thanh niên Sài Gòn kiên cường trong phong trào đấu tranh vì độc lập dân tộc. Tác phẩm vừa mang giá trị nghệ thuật, vừa là dấu ấn quan trọng phản ánh tinh thần của một giai đoạn lịch sử.
Tác phẩm sơn mài "Thanh niên thành đồng" của họa sĩ Nguyễn Sáng
Những bức tranh Việt lập kỷ lục đấu giá quốc tế
Nếu các Bảo vật quốc gia được ghi nhận bởi giá trị lịch sử và văn hóa, thì nhiều tác phẩm khác lại khẳng định vị thế của mỹ thuật Việt Nam thông qua thị trường nghệ thuật toàn cầu. Phần lớn đều là sáng tác của các danh họa thuộc thế hệ Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, với giá trị được xác lập qua những phiên đấu giá tại Sotheby's, Christie's hay Aguttes.
Chân Dung Cô Phương
Bức chân dung nổi bật với đường nét mềm mại, màu sắc thanh nhã và sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật phương Tây với vẻ đẹp Á Đông.
Tác phẩm Chân dung cô Phương của họa sĩ Mai Trung Thứ có giá 3,1 triệu USD
La Famille dans le Jardin (Gia đình trong vườn)
Bức tranh tái hiện khung cảnh gia đình yên bình trong khu vườn xanh mát, với hình ảnh người phụ nữ áo dài trắng ngồi khâu vá bên cạnh em bé đang đọc sách. Không khí thanh bình và nét vẽ giàu chất thơ là phong cách đặc trưng của Lê Phổ.
Bức tranh "Gia đình trong vườn" của họa sĩ Lê Phổ
Femme au Chapeau Conique le Long de la Rivière (Thiếu nữ đội nón lá bên sông)
Được Lê Phổ sáng tác năm 1938, tác phẩm khắc họa hình ảnh người thiếu nữ mặc áo dài đứng bên dòng sông, đội nón lá và mang vẻ đẹp dịu dàng đặc trưng của phụ nữ Việt Nam.
Tháng 12/2021, bức tranh được Sotheby's Hong Kong bán với giá 1,57 triệu USD, tiếp tục khẳng định sức hút của tranh Lê Phổ trên thị trường nghệ thuật quốc tế.
Le Trois Femmes (Ba người phụ nữ)
Bên cạnh Vườn xuân Trung Nam Bắc, Nguyễn Gia Trí còn nhiều tác phẩm được giới sưu tập quốc tế săn đón. "Le Trois Femmes" đạt mức 16,1 triệu HKD (hơn 2 triệu USD) tại Christie's Hong Kong, trở thành một trong những tác phẩm sơn mài Việt Nam có giá cao nhất từng được đấu giá.
Le Concert (Buổi hòa nhạc)
Trong "Le Concert", Mai Trung Thứ khắc họa năm thiếu nữ mặc áo dài biểu diễn nhạc cụ và ca hát trong không gian đậm chất truyền thống Việt Nam.
Tại phiên đấu giá của Aguttes vào tháng 9/2025, tác phẩm đạt 1,81 triệu euro (khoảng 2,11 triệu USD), tiếp tục nối dài chuỗi thành công của tranh Việt trên thị trường nghệ thuật châu Âu.
Tranh vô đề của Lê Thị Lựu
Là một trong số ít nữ họa sĩ thuộc thế hệ Mỹ thuật Đông Dương đạt thành công quốc tế, Lê Thị Lựu ghi dấu với nhiều tác phẩm trên lụa được giới sưu tập đánh giá cao.
Một tác phẩm không tiêu đề, sáng tác năm 1961 bằng mực và màu nước trên lụa, được Sotheby's bán với giá 2.921.000 HKD (khoảng 10 tỷ đồng) vào tháng 3/2025, tiếp tục khẳng định vị thế của bà trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam.
Tác phẩm Vô đề (Untitled) bằng mực và màu nước trên lụa của Lê Thị Lựu
Bảng tổng hợp các bức tranh nổi tiếng Việt Nam
Tác phẩm
Họa sĩ Năm Chất liệu Nhóm Giá trị/Nơi lưu giữ
Bác Hồ ở Chiến Khu Việt Bắc Dương Bích Liên 1980 Sơn mài Lịch sử kháng chiến Bảo tàng Mỹ thuật VN
Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ Nguyễn Sáng 1963 Sơn mài Lịch sử kháng chiến / Bảo vật quốc gia Bảo tàng Mỹ thuật VN
Qua Dốc Miếu Lê Quốc Lộc 1974 Sơn mài Lịch sử kháng chiến Chưa rõ
Trái tim và nòng súng Huỳnh Văn Gấm 1963 Sơn mài Lịch sử kháng chiến Bảo tàng Mỹ thuật VN
Vườn xuân Trung Nam Bắc Nguyễn Gia Trí 1969 - 1989 Sơn mài Bảo vật quốc gia Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM
Em Thúy Trần Văn Cẩn 1943 Sơn dầu Bảo vật quốc gia Bảo tàng Mỹ thuật VN
Hai thiếu nữ và em bé Tô Ngọc Vân 1944 Sơn dầu Bảo vật quốc gia Bảo tàng Mỹ thuật VN
Thanh niên Thành Đồng Nguyễn Sáng 1978 Sơn mài Bảo vật quốc gia Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM
Chân Dung Cô Phương Mai Trung Thứ -1930 Sơn dầu Kỷ lục đấu giá 3,1 triệu USD, Sotheby's 4/2021
La Famille dans le Jardin Lê Phổ -1938 Bột màu trên lụa Kỷ lục đấu giá 2,37 triệu USD, Sotheby's 4/2023
Femme au Chapeau Conique Lê Phổ 1938 Lụa Kỷ lục đấu giá 1,57 triệu USD, Sotheby's 12/2021
Le Trois Femmes Nguyễn Gia Trí Chưa rõ Sơn mài Kỷ lục đấu giá Hơn 2 triệu USD, Christie's
Le Concert Mai Trung Thứ Chưa rõ Lụa Kỷ lục đấu giá 2,11 triệu USD, Aguttes 9/2025
Tranh không tiêu đề 1961 Lê Thị Lựu 1961 Mực, màu nước trên lụa Kỷ lục đấu giá
10 tỷ đồng, Sotheby's 3/2025
Tại sao hội họa Việt Nam giai đoạn 1930 - 1975 lại đặc biệt?
Đây là giai đoạn giao thoa duy nhất trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam: Các họa sĩ được đào tạo theo kỹ thuật phương Tây tại Trường Mỹ thuật Đông Dương (thành lập 1924) nhưng lại đứng giữa cuộc chiến tranh giành độc lập dân tộc. Kết quả là những tác phẩm mang phong cách tạo hình phương Tây nhưng tâm hồn và nội dung hoàn toàn Việt Nam, một sự kết hợp không thể tái tạo ở bất kỳ thời đại nào khác.
Những họa sĩ thế hệ này, gồm Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí, Trần Văn Cẩn, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng, vừa là nghệ sĩ vừa là chiến sĩ. Nhiều người trong số họ vẽ tranh ngay tại chiến trường, dưới làn đạn, trên chất liệu dã chiến. Đó là lý do mỗi nét cọ trong những bức tranh thời kỳ này đều có sức nặng lịch sử riêng.
Lời kết
Những bức tranh trong bài không chỉ là sản phẩm của tài năng nghệ thuật mà còn là chứng nhân lịch sử. Mỗi nét cọ của Lê Quốc Lộc tại Dốc Miếu, mỗi mảng màu đỏ son của Nguyễn Sáng tại Điện Biên Phủ, hay ánh nắng tháng Năm của Quách Phong đều chứa đựng một khoảnh khắc thực sự đã xảy ra và đang được giữ lại cho muôn đời sau.
Xem chi tiết các khóa học tại Mỹ Thuật Bụi với hơn 19 cơ sở tại TP.HCM và Hà Nội, lịch học linh hoạt phù hợp người đi làm.
Xem thêm
Tags:
Không một rào cản nào có thể ngăn chúng ta chinh phục ước mơ của chính mình. Hãy để Bụi giúp bạn rút ngắn con đường chạm đến đam mê hội họa nhé!
Đăng ký khóa học để nhận ngay ưu đãi hấp dẫn trong hôm nay nha bạn ơi!
