Lương khoán là gì? Cách tính và quy định cần biết

I. Lương khoán là gì?

Dù Bộ luật Lao động 2019 không đưa ra định nghĩa cụ thể về thuật ngữ "lương khoán", nhưng hình thức này đã được cụ thể hóa trong các văn bản hướng dẫn thi hành.

Dựa trên Điểm c, Khoản 1, Điều 54, Nghị định 145/2020/NĐ-CP: Tiền lương khoán là khoản tiền được trả cho người lao động dựa trên khối lượng, chất lượng công việc và thời gian phải hoàn thành công việc đó.

Nói cách khác, thay vì trả lương theo thời gian làm việc (tháng, ngày, giờ), người sử dụng lao động sẽ trả tiền dựa trên kết quả đầu ra cuối cùng mà hai bên đã thỏa thuận. Hình thức này thường được áp dụng cho các công việc mang tính thời vụ, tạm thời hoặc các dự án có mục tiêu đầu ra rõ ràng.

II. Lương khoán được tính như thế nào?

Cách tính lương khoán khá trực quan, phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ hoàn thành công việc so với thỏa thuận ban đầu.

Công thức tính lương khoán:

Tiền lương khoán nhận được = Mức lương khoán × Tỷ lệ % hoàn thành công việc

Ví dụ:

Anh A được thuê gia công 10 bộ bàn ghế trong 1 tháng với mức lương khoán trọn gói là 10 triệu đồng.

• Trường hợp 1: Anh A hoàn thành đúng 10 bộ bàn ghế đạt chất lượng: Lương nhận được là 100% x 10 triệu = 10 triệu đồng.
• Trường hợp 2: Anh A chỉ hoàn thành được 5 bộ bàn ghế (tương đương 50% khối lượng): Lương nhận được là 50% x 10 triệu = 5 triệu đồng.

III. Các hình thức trả lương khoán phổ biến

Theo quy định tại Điều 96 Bộ luật Lao động 2019, người lao động và người sử dụng lao động có thể thỏa thuận hình thức nhận tiền lương khoán bằng một trong hai cách sau:

• Tiền mặt: Trả trực tiếp cho người lao động.
• Chuyển khoản: Qua tài khoản cá nhân mở tại ngân hàng. Lưu ý: Trong trường hợp này, người sử dụng lao động phải thanh toán các loại phí liên quan đến việc mở tài khoản và phí chuyển tiền.

III. Lương khoán khác các hình thức trả lương khác ra sao?

Nhiều người thường nhầm lẫn lương khoán với lương sản phẩm hoặc lương thời gian:

• Lương theo thời gian: Tính dựa trên số giờ, ngày hoặc tháng làm việc thực tế.
• Lương theo sản phẩm: Tính dựa trên số lượng đơn vị sản phẩm cụ thể và đơn giá cho mỗi sản phẩm đó.
• Lương khoán: Tính dựa trên "gói" công việc tổng thể bao gồm cả khối lượng, chất lượng và thời hạn hoàn thành.

IV. Quy định về BHXH, thuế và lương tối thiểu

Đây là vấn đề được cả người lao động và doanh nghiệp quan tâm hàng đầu để tránh các rủi ro pháp lý.

1. Lương khoán có phải đóng BHXH không?

Việc đóng BHXH phụ thuộc vào loại hình hợp đồng mà hai bên ký kết:

• Có đóng BHXH: Nếu người lao động ký Hợp đồng lao động có thời hạn từ 01 tháng trở lên để thực hiện công việc khoán.
• Không đóng BHXH: Nếu việc khoán việc được thực hiện thông qua Hợp đồng dân sự (thuê khoán thù lao theo đầu việc), người làm khoán không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

2. Kỳ hạn trả lương và trả chậm

Thông thường, lương khoán được trả theo thỏa thuận. Tuy nhiên, nếu công việc kéo dài nhiều tháng, người lao động có quyền được tạm ứng tiền lương hàng tháng dựa trên khối lượng công việc đã làm. Trong trường hợp bất khả kháng phải chậm lương, doanh nghiệp không được chậm quá 30 ngày và phải đền bù lãi suất nếu chậm từ 15 ngày trở lên.

V. Ưu, nhược điểm của lương khoán và công việc phù hợp

Đối với hình thức trả lương khoán, người lao động được trả tiền cho kết quả thực tế thay vì số giờ ngồi tại văn phòng, còn doanh nghiệp có thể quản trị chi phí trực tiếp trên hiệu quả đầu ra:

1. Ưu điểm

• Đối với người lao động: Thúc đẩy tinh thần làm việc năng suất. Nếu có kỹ năng tốt và hoàn thành công việc sớm hơn thời hạn, bạn có thể dành thời gian đó cho các dự án khác hoặc nghỉ ngơi mà vẫn nhận đủ mức lương thỏa thuận.
• Đối với người sử dụng lao động: Dễ dàng kiểm soát ngân sách và chi phí nhân công theo từng dự án hoặc giai đoạn sản xuất. Hình thức này giúp giảm thiểu rủi ro trả lương cho thời gian trống (thời gian lãng phí) của nhân viên.

2. Nhược điểm

• Rủi ro về chất lượng: Do áp lực về thời gian để nhận lương, người lao động có thể làm nhanh, làm ẩu, dẫn đến sản phẩm không đạt chuẩn nếu thiếu sự giám sát chặt chẽ.
• Áp lực tiến độ: Nếu tính toán khối lượng công việc không sát thực tế, người lao động dễ rơi vào tình trạng quá tải, phải làm thêm giờ (thường không được tính lương tăng ca) để kịp tiến độ khoán.
• Vấn đề bảo hiểm: Nếu chỉ ký hợp đồng khoán việc dạng dân sự, người lao động sẽ mất đi các quyền lợi về BHXH, BHYT bắt buộc so với hợp đồng lao động thông thường.

3. Những công việc nào nên áp dụng lương khoán?

Dựa trên đặc thù tính theo kết quả đầu ra, lương khoán thường được áp dụng hiệu quả nhất trong các lĩnh vực:

• Xây dựng và kiến trúc: Khoán theo hạng mục công trình, thiết kế bản vẽ.
• Sản xuất và gia công: May mặc, đóng gói, lắp ráp linh kiện theo lô hàng.
• Nội dung và sáng tạo: Viết bài (copywriting), thiết kế đồ họa, dịch thuật theo dự án.
• Công việc thời vụ: Giao hàng, sửa chữa thiết bị lưu động, hoặc các công việc ngắn hạn phát sinh theo mùa vụ.

VI. Câu hỏi thường gặp

1. Lương khoán và lương sản phẩm khác nhau thế nào?

Lương sản phẩm trả tiền cho từng món đồ bạn làm ra, còn lương khoán trả tiền cho một gói công việc tổng thể đạt yêu cầu.

2. Lương khoán có tính tiền làm thêm giờ không?

Về bản chất, lương khoán tập trung vào kết quả. Nếu bạn tự chọn làm thêm giờ để hoàn thành tiến độ khoán thì thường không được tính thêm tiền tăng ca, trừ khi có thỏa thuận khác trong hợp đồng.

3. Nhận lương khoán có phải nộp thuế TNCN không?

Có. Thu nhập từ lương khoán vẫn được coi là thu nhập từ tiền lương, tiền công và phải chịu thuế TNCN theo quy định (tùy vào mức thu nhập và loại hợp đồng ký kết).Như vậy, lương khoán là cơ chế trả theo khối lượng - chất lượng  thời hạn, phù hợp khi công việc đo đếm được và cần tăng năng suất. Bài viết đã tổng hợp các hình thức khoán phổ biến, công thức tính chuẩn và những câu hỏi quan trọng về BHXH, thuế TNCN, lương tối thiểu vùng, chậm trả lương. Nhờ đó, doanh nghiệp tối ưu hiệu suất, còn người lao động bảo vệ quyền lợi bằng tiêu chí rõ ràng.