Bảo hiểm xã hội bắt buộc là gì? Chế độ hưởng năm 2026

I. Bảo hiểm xã hội bắt buộc là gì? Khác gì BHXH tự nguyện?

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025), bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc là loại hình do Nhà nước tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia.

Trong khi đó, bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình do Nhà nước tổ chức mà công dân Việt Nam tự nguyện tham gia, được lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình (quy định tại Điều 1, luật BHXH 2024).

Xem ngay: 7 sai lầm khiến NLĐ không được hưởng quyền lợi từ BHXH

II. Ai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc?

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (hiệu lực từ 01/07/2025), diện tham gia BHXH bắt buộc đã được mở rộng, bao gồm 7 đối tượng sau:

1. Người lao động (NLĐ): Có hợp đồng lao động từ 01 tháng trở lên, kể cả thỏa thuận tên gọi khác nhưng có trả công và sự quản lý.
2. Cán bộ, công chức, viên chức: Và lực lượng vũ trang (quân đội, công an).
3. Chủ hộ kinh doanh: Thuộc diện có đăng ký kinh doanh.
4. Người quản lý: Quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn (ngay cả khi không hưởng lương).
5. Lao động bán thời gian: Người làm việc không trọn thời gian có mức lương bằng hoặc cao hơn mức tham chiếu thấp nhất.
6. Người hoạt động không chuyên trách: Tại cấp xã, thôn và tổ dân phố.
7. Lao động nước ngoài: Làm việc tại Việt Nam có hợp đồng từ 12 tháng trở lên.

III. NLĐ được hưởng những chế độ gì từ BHXH bắt buộc?

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (có hiệu lực từ 01/07/2025), người lao động tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc được hưởng 05 chế độ cốt lõi sau:

1. Chế độ ốm đau

Đảm bảo thu nhập khi người lao động hoặc con dưới 07 tuổi bị ốm đau, tai nạn. Mức hưởng thông thường bằng 75% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm của tháng liền kề.

2. Chế độ thai sản

Hỗ trợ tài chính cho lao động nữ mang thai, sinh con và lao động nam có vợ sinh con. Người hưởng được nghỉ việc và nhận trợ cấp theo lương hoặc trợ cấp một lần khi sinh.

3. Chế độ tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp

Bồi thường và trợ cấp khi NLĐ gặp tai nạn trong quá trình làm việc hoặc mắc bệnh do môi trường lao động. Chế độ bao gồm chi phí điều trị, thiết bị hỗ trợ và trợ cấp hàng tháng/một lần.

4. Chế độ hưu trí

Cung cấp lương hưu hàng tháng giúp người lao động an tâm tài chính khi về già. Điểm mới của Luật 2024 là rút ngắn thời gian đóng tối thiểu xuống 15 năm để được hưởng lương hưu.

5. Chế độ tử tuất

Bao gồm trợ cấp mai táng (bằng 10 lần mức tham chiếu) và trợ cấp tuất hàng tháng hoặc một lần cho thân nhân. Chế độ này nhằm san sẻ gánh nặng tài chính khi người lao động qua đời.

IV. Tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc năm 2026 là bao nhiêu?

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và Luật Việc làm 2025, tổng tỷ lệ đóng các loại bảo hiểm bắt buộc năm 2026 đối với lao động Việt Nam là 32% trên quỹ lương làm căn cứ đóng.

Phân bổ trách nhiệm đóng cụ thể như sau:

• Người lao động (NLĐ): Đóng 10,5%, bao gồm 8% hưu trí - tử tuất; 1% bảo hiểm thất nghiệp và 1,5% bảo hiểm y tế.
• Người sử dụng lao động (NSDLĐ): Đóng 21,5%, bao gồm 14% hưu trí - tử tuất; 3% ốm đau - thai sản; 0,5% tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp; 1% bảo hiểm thất nghiệp và 3% bảo hiểm y tế.

Ví dụ: Nếu tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm của bạn là 10.000.000 đồng

• Số tiền bạn trích đóng là: 10.000.000 x 10,5% = 1.050.000 đồng.
• Số tiền công ty đóng cho bạn là: 10.000.000 x 21,5% = 2.150.000 đồng.

Lưu ý: Tiền lương tháng tối đa để tính đóng BHXH và BHYT là 20 lần mức tham chiếu, tương đương 46,8 triệu đồng/tháng.

Xem thêm: So sánh mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, tự nguyện 2026

V. Cách đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Cách đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc được quy định theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 như sau:

• Trách nhiệm thực hiện: Người sử dụng lao động (NSDLĐ) có nghĩa vụ trích tiền lương của người lao động (NLĐ) theo tỷ lệ quy định để đóng cùng lúc với phần trách nhiệm của doanh nghiệp vào quỹ BHXH.
• Thời hạn đóng mới: Điểm mới của Luật 2024 là cho phép NSDLĐ đóng hàng tháng chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng kế tiếp. Với phương thức đóng 03 hoặc 06 tháng một lần, hạn nộp là ngày cuối cùng của tháng kế tiếp ngay sau chu kỳ đóng.
• Hình thức nộp tiền: Đơn vị thực hiện thanh toán trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia, Cổng dịch vụ công BHXH hoặc qua phần mềm BHXH điện tử (IVAN).
• Đối tượng đặc thù: Chủ hộ kinh doanh hoặc người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương có thể đóng trực tiếp cho cơ quan BHXH hoặc đóng qua đơn vị quản lý.

Tổng tỷ lệ đóng các loại bảo hiểm bắt buộc năm 2026 cho lao động Việt Nam là 32% (NLĐ đóng 10,5%; NSDLĐ đóng 21,5%) trên mức lương làm căn cứ đóng.

VI. FAQ - Một số câu hỏi thường gặp

1. Độ tuổi tham gia BHXH là bao nhiêu?

Công dân từ đủ 15 tuổi trở lên có thể tham gia BHXH bắt buộc (khi đi làm) hoặc BHXH tự nguyện. Pháp luật hiện hành không giới hạn độ tuổi tối đa để đóng bảo hiểm.

2. Tra cứu quá trình đóng BHXH ở đâu?

Bạn có thể tra cứu qua ứng dụng VssID, website BHXH Việt Nam, tiện ích trên Zalo, xem trực tiếp trên sổ BHXH hoặc gọi tổng đài 1900 9068.

3. Ký hợp đồng bao lâu thì công ty phải đóng BHXH?

Doanh nghiệp phải đóng BHXH bắt buộc cho người lao động có hợp đồng lao động từ đủ 01 tháng trở lên.

4. Làm part-time, thời vụ có thuộc diện đóng BHXH không?

Có, nếu làm việc bán thời gian có hợp đồng từ 01 tháng và mức lương bằng hoặc cao hơn mức tham chiếu thấp nhất.

5. Làm 2 công ty cùng lúc thì đóng BHXH bắt buộc thế nào?

Bạn đóng BHXH và bảo hiểm thất nghiệp theo hợp đồng đầu tiên; đóng bảo hiểm y tế theo hợp đồng có mức lương cao nhất.

6. Đóng BHXH trên lương tối thiểu hay lương thực nhận?

Đóng dựa trên mức lương thỏa thuận trong hợp đồng (gồm lương, phụ cấp, bổ sung ổn định) nhưng không được thấp hơn lương tối thiểu vùng.

7. Mức đóng BHXH tối đa là bao nhiêu?

Mức tiền lương tháng tối đa để tính đóng BHXH là 20 lần mức tham chiếu, tương đương 46,8 triệu đồng/tháng (áp dụng năm 2026).

8. Đóng BHXH ngắt quãng có ảnh hưởng đến lương hưu không?

Thời gian đóng BHXH không liên tục sẽ được cộng dồn để tính hưởng chế độ, nên ngắt quãng chỉ làm chậm thời điểm bạn đủ năm nhận lương hưu.

9. Đóng BHXH bao nhiêu năm thì đủ điều kiện hưởng lương hưu?

Theo Luật mới từ 01/07/2025, người lao động chỉ cần đóng BHXH tối thiểu 15 năm và đủ tuổi nghỉ hưu là được hưởng lương hưu hàng tháng.

10. Nhảy việc có phải làm lại sổ BHXH không?

Không, mỗi cá nhân chỉ được cấp 01 mã số BHXH duy nhất. Khi chuyển việc, bạn chỉ cần cung cấp mã số hoặc sổ đã có cho công ty mới để tiếp tục đóng nối.

11. Rút BHXH một lần có mất quyền lợi về lâu dài không?

Có, bạn sẽ mất lương hưu hàng tháng, không được cấp thẻ BHYT miễn phí suốt đời và thân nhân mất khoản trợ cấp mai táng khi bạn qua đời.

Xem thêm: Rút bảo hiểm xã hội 1 lần: Điều kiện, thủ tục và những điều cần biết

Những thay đổi của bảo hiểm xã hội bắt buộc từ 01/07/2025 đã mở rộng nhiều quyền lợi cho người lao động. Dù là lao động chính thức, bán thời gian hay chủ hộ kinh doanh, việc tham gia BHXH bắt buộc đúng quy định sẽ giúp bạn đảm bảo an toàn tài chính trước rủi ro và khi về già.