Bảo hiểm xã hội tự nguyện là gì? Mức đóng & mức hưởng 2026

I. Bảo hiểm xã hội tự nguyện là gì? Khác gì BHXH bắt buộc?

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, BHXH tự nguyện là loại hình do Nhà nước tổ chức, cho phép người dân tự nguyện tham gia và được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập.

Trong khi đó, BHXH bắt buộc mang tính pháp lý bắt buộc, đóng hàng tháng trích từ tiền lương của cả người lao động và chủ sử dụng lao động.

Xem thêm: Rút bảo hiểm xã hội 1 lần được bao nhiêu?

II. Ai có thể tham gia BHXH tự nguyện?

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định, đối tượng tham gia BHXH tự nguyện là mọi công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và đang không hưởng lương hưu hay trợ cấp hằng tháng.

Các nhóm đối tượng này bao gồm:

• Lao động tự do: Nông dân, người buôn bán nhỏ, thợ thủ công, người nội trợ hoặc người tự tạo việc làm.
• Người làm việc thời vụ: Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động dưới 01 tháng hoặc không ký hợp đồng.
• Lao động tạm nghỉ: Người đang tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động hoặc hợp đồng làm việc (mà không thỏa thuận tiếp tục đóng BHXH bắt buộc).
• Người đã đủ tuổi nghỉ hưu: Nhưng vẫn chưa đủ số năm đóng BHXH để hưởng lương hưu (tham gia đóng nối để đủ tối thiểu 15 năm hưởng hưu trí).
• Người hoạt động không chuyên trách: Tại các thôn, ấp, bản, tổ dân phố, khu phố.

Xem ngay: 7 sai lầm khiến NLĐ không được hưởng quyền lợi từ BHXH

III. Những quyền lợi được hưởng từ BHXH tự nguyện

Từ năm 2026, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện sẽ được hưởng 6 quyền lợi theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (có hiệu lực từ 01/7/2025):

1. Chế độ hưu trí hàng tháng

Được hưởng lương hưu khi đóng từ đủ 15 năm và đạt độ tuổi nghỉ hưu theo quy định. Mức hưởng được tính trên cơ sở mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH, tối đa bằng 75%.

2. Trợ cấp thai sản

Nhận trợ cấp 2.000.000 đồng/con khi sinh con hoặc khi vợ sinh con nếu người tham gia đóng BHXH từ đủ 06 tháng trở lên trong vòng 12 tháng trước khi sinh.

3. Chế độ tử tuất

Thân nhân được nhận trợ cấp mai táng bằng 10 lần mức tham chiếu và trợ cấp tuất một lần dựa trên thời gian đã đóng nếu người tham gia không may qua đời.

4. Thẻ BHYT miễn phí

Người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng được Nhà nước cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí. Mức hưởng khám, chữa bệnh đúng tuyến theo quy định là 95% chi phí.

5. Bảo hiểm tai nạn lao động

Được hưởng chế độ bảo hiểm tai nạn lao động theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động. Đây là quyền lợi mới nhằm bảo vệ người lao động ở khu vực phi chính thức.

6. Trợ cấp hàng tháng cho người chưa đủ điều kiện hưu

Người đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ 15 năm đóng có thể chọn hưởng trợ cấp hằng tháng từ thời gian đã đóng cũ thay vì rút một lần. Trong thời gian nhận trợ cấp này, họ cũng được Nhà nước đóng BHYT miễn phí.

IV. Cập nhật mức đóng BHXH tự nguyện 2026

Mức đóng BHXH tự nguyện năm 2026 tiếp tục được tính bằng 22% mức thu nhập do người tham gia tự chọn.

• Mức thu nhập thấp nhất: 1.500.000 đồng (chuẩn nghèo nông thôn).
• Mức thu nhập cao nhất: 46.800.000 đồng (20 lần mức tham chiếu).

Số tiền đóng khi chưa hỗ trợ dao động từ 330.000 đến 10.296.000 đồng/tháng. Ngoài ra, Nhà nước hỗ trợ tiền đóng từ 20% đến 50% mức đóng tính trên chuẩn hộ nghèo tùy theo đối tượng tham gia.

Xem thêm: So sánh mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, tự nguyện 2026

V. Cách đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện mới nhất

Hiện nay, người tham gia BHXH tự nguyện có thể thực hiện đóng tiền linh hoạt qua 4 hình thức sau:

• Cách 1. Nộp trực tiếp: Đến cơ quan BHXH cấp huyện/tỉnh hoặc các điểm thu ủy quyền như Bưu điện, UBND xã/phường và các tổ chức đoàn thể (Hội Phụ nữ, Hội Nông dân).
• Cách 2. Đóng qua Cổng Dịch vụ công: Truy cập website Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc Cổng Dịch vụ công BHXH Việt Nam để đăng ký và thanh toán trực tuyến tại nhà.
• Cách 3. Sử dụng ứng dụng VssID: Đăng nhập vào ứng dụng BHXH số (VssID) trên điện thoại để thực hiện kê khai và đóng tiền nhanh chóng qua tài khoản cá nhân.
• Cách 4. Thanh toán qua Ngân hàng/Ví điện tử: Sử dụng app ngân hàng (MB, BIDV, Vietcombank...) hoặc ví điện tử (Momo, VNPT Pay) tại mục "Dịch vụ công" để nộp phí.

VI. FAQ - Một số câu hỏi thường gặp

1. Tham gia BHXH tự nguyện có được cấp sổ không?

Có, người tham gia BHXH tự nguyện được cấp sổ (bản điện tử từ năm 2026) để theo dõi quá trình đóng và hưởng quyền lợi. Trường hợp đã có sổ từ trước, bạn sẽ tiếp tục sử dụng sổ cũ để cộng nối thời gian thay vì cấp mới.

Xem ngay: Mất sổ bảo hiểm xã hội: Thủ tục cấp lại và những lưu ý quan trọng

2. Mức đóng BHXH tự nguyện tối thiểu là bao nhiêu?

Mức đóng thấp nhất hằng tháng bằng 330.000 đồng (22% mức chuẩn nghèo nông thôn), chưa bao gồm số tiền được Nhà nước hỗ trợ đóng.

3. Mức đóng BHXH tự nguyện tối đa là bao nhiêu?

Mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu. Hiện nay, số tiền đóng tối đa tương ứng là 10.296.000 đồng/tháng.

4. Nộp tiền BHXH tự nguyện ở đâu?

Bạn có thể đóng tiền trực tiếp tại cơ quan BHXH, các tổ chức dịch vụ thu (như Bưu điện, UBND xã) hoặc nộp trực tuyến qua Cổng Dịch vụ công BHXH Việt Nam.

5. Thủ tục tham gia BHXH tự nguyện gồm những gì?

Hồ sơ rất đơn giản, chỉ gồm Tờ khai tham gia (Mẫu TK1-TS) và xuất trình CCCD/Thẻ căn cước để đối chiếu thông tin khi đăng ký trực tiếp hoặc kê khai online.

6. Người đã nghỉ việc, gián đoạn BHXH có thể chuyển sang BHXH tự nguyện không?

Hoàn toàn được. Thời gian đóng BHXH bắt buộc trước đó sẽ được cộng nối với thời gian đóng BHXH tự nguyện để tính hưởng chế độ hưu trí và tử tuất.

7. Tính lương hưu từ BHXH tự nguyện như thế nào?

Lương hưu = Tỷ lệ hưởng (%) x Bình quân thu nhập tháng đóng. Tỷ lệ hưởng tối thiểu là 45% (nữ đóng 15 năm, nam đóng 20 năm), sau đó mỗi năm đóng thêm được cộng 2%, tối đa 75%.

Với quy định mới từ Luật BHXH, tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện không chỉ để hưởng hưu trí mà còn có thêm thai sản, tử tuất và BHYT miễn phí khi đủ điều kiện. Nắm rõ mức đóng, hỗ trợ và cách tham gia sẽ giúp bạn chủ động xây dựng kế hoạch hưu trí dài hạn hiệu quả.