AI thay thế kế toán được không? Bộ kỹ năng phù hợp để thích nghi

I. AI tác động thế nào đến kế toán? Có thể thay thế kế toán không?

Theo nghiên cứu của PwC (1 trong Big 4 kiểm toán), 82% các công ty tài chính hàng đầu hiện nay đang đầu tư công nghệ AI để có thể nâng cao độ chính xác và hiệu quả của quy trình kế toán, kiểm toán và giám sát tài chính.
Theo đó, AI có thể hỗ trợ nhập liệu hóa đơn, chứng từ; phân tích dòng tiền và chí phí; phát hiện sai lệch, gian lận tài chính; hỗ trợ lập báo cáo; dự đoán doanh thu, lợi nhuận dựa trên dữ liệu.

Tuy nhiên, AI chỉ có thể thực hiện tốt các tác vụ cần xử lý dữ liệu. Với các công việc cần tư duy phân tích, kiểm soát rủi ro, tư vấn tài chính hay hoạch định chiến lược vẫn cần yếu tố con người.

II. Những công việc của kế toán dễ bị AI thay thế

Những công việc kế toán mang tính lặp lại, ít cần tư duy phân tích hoặc ra quyết định là nhóm có nguy cơ bị AI thay thế cao nhất trong tương lai. Bao gồm:

• Nhập liệu chứng từ, hóa đơn kế toán: AI có thể quét và đọc hóa đơn tự động, nhận diện thông tin chứng từ, phân loại và cập nhật dữ liệu kế toán.
• Đối chiếu số liệu và kiểm tra dữ liệu cơ bản: AI có khả năng kiểm tra dữ liệu dựa trên quy tắc đã được đặt ra như đối chiếu công nợ, kiểm tra số dư tài khoản, so sánh hóa đơn, chứng từ, kiểm tra dữ liệu trùng lặp.
• Lập báo cáo tài chính định kỳ: Một số phần mềm như Effect Accounting, Docyt, Datarails có thể tự động tổng hợp dữ liệu và tạo báo cáo tài chính theo mẫu có sẵn.
• Kê khai thuế đơn giản: AI có thể hỗ trợ những nghiệp vụ thuế có quy trình cố định như tính thuế giá trị gia tăng, kê khai hóa đơn, tổng hợp dữ liệu thuế định kỳ.
• Xử lý bảng lương và chấm công: AI và phần mềm HRM (MISA, Jobcan, ezHR) hiện nay có thể tự động tính lương, chấm công, tính bảo hiểm, tính thuế thu nhập cá nhân, xuất bảng lương theo mẫu.

III. 6 vị trí kế toán khó bị AI thay thế nhất hiện nay

AI đang giúp ngành kế toán tự động hóa nhiều công việc như nhập liệu, tổng hợp báo cáo hay xử lý hóa đơn. Tuy nhiên với những vị trí yêu cầu tư duy chiến lược, phán đoán chuyên môn, chịu trách nhiệm pháp lý, giao tiếp/đàm phán và quản lý con người, AI khó có thể thay thế hoàn toàn. Dưới đây là những vị trí kế toán được đánh giá khó bị AI thay thế nhất hiện nay:

1. Kế toán trưởng

Kế toán trưởng là vị trí chịu trách nhiệm quản lý toàn bộ hoạt động kế toán - tài chính của doanh nghiệp. Công việc không chỉ dừng ở kiểm tra số liệu mà còn bao gồm: xây dựng quy trình kế toán, kiểm soát rủi ro tài chính, đảm bảo tuân thủ pháp luật và tham mưu chiến lược cho ban lãnh đạo.

AI có thể hỗ trợ tổng hợp dữ liệu nhưng chưa thể thay thế khả năng quản trị, xử lý tình huống và ra quyết định của kế toán trưởng.

2. Kế toán quản trị

Kế toán quản trị đóng vai trò phân tích tài chính để hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Vị trí này thường phải phân tích lợi nhuận - chi phí, dự báo tài chính, đánh giá hiệu quả hoạt động, đề xuất giải pháp quản trị. Những công việc này đòi hỏi tư duy chiến lược và hiểu biết thực tế về doanh nghiệp, điều mà AI hiện nay vẫn còn hạn chế.

3. Kiểm toán nội bộ

Kiểm toán nội bộ là vị trí khó bị AI thay thế vì liên quan trực tiếp đến việc đánh giá quy trình vận hành và phát hiện rủi ro cho doanh nghiệp. Người làm kiểm toán nội bộ cần phải đánh giá quy trình, phát triển sai sót/gian lận, kiểm tra tính minh bạch tài chính, đưa ra giải pháp cải thiện hệ thống.

4. Kế toán thuế

Kế toán thuế không chỉ kê khai thuế mà còn cần cập nhật liên tục các quy định pháp luật để đảm bảo doanh nghiệp tối ưu chi phí và hạn chế rủi ro. AI có thể hỗ trợ tự động hóa một số nghiệp vụ nhưng chưa thể thay thế khả năng xử lý tình huống và tư vấn chuyên sâu của con người trong thời gian thực.

5. Chuyên gia phân tích tài chính

Trong thời đại dữ liệu, chuyên gia phân tích tài chính cần phải phân tích báo cáo tài chính, đánh giá hiệu quả đầu dư, dự báo xu hướng tài chính và đề xuất chiến lược tăng trưởng. Mặc dù AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu nhanh chóng nhưng vẫn cần con người đánh giá dựa trên bối cảnh thị trường và mục tiêu kinh doanh thực tế.

6. Giám đốc tài chính (CFO)

CFO là một trong những vị trí khó bị AI thay thế nhất vì liên quan trực tiếp đến chiến lược tài chính dài hạn của doanh nghiệp. Vì trên thực tế, giám đốc tài chính phải quản trị tài chính tổng thể, hoạch định chiến lược, kiểm soát dòng tiền, hỗ trợ định hướng phát triển công ty, làm việc với cổ đông và đối tác. Đây là vị trí yêu cầu khả năng lãnh đạo, tư duy chiến lược và kinh nghiệm quản trị điều mà trí tuệ nhân tạo khó có thể thay thế.

IV. Kỹ năng kế toán cần có để không bị AI thay thế

Sự phát triển của AI khiến thị trường tuyển dụng kế toán ngày càng ưu tiên những ứng viên có kỹ năng chuyên sâu thay vì chỉ thực hiện nghiệp vụ cơ bản. Điều này đặt ra thách thức cho người làm kế toán cần biết nâng cấp kỹ năng để nghi với xu hướng mới và tăng lợi thế cạnh tranh trong nghề nghiệp. Trong đó quan trọng nhất là các kỹ năng:

• Phân tích dữ liệu tài chính: Biến số liệu thành thông tin hữu ích, nhận diện rủi ro và dự báo xu hướng tài chính, giúp hỗ trợ doanh nghiệp ra quyết định.
• Tư duy quản trị và chiến lược tài chính: Nhìn tổng thể hoạt động tài chính, kiểm soát chi phí, tối ưu ngân sách và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng kế hoạch tài chính dài hạn để giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh.
• Sử dụng công nghệ và AI: Biết cách sử dụng Excel nâng cao, phần mềm kế toán, ERP, Power BI, AI tools, tự động hóa báo cáo để nâng cao năng suất và tính chính xác trong công việc.
• Tư duy phản biện và giải quyết vấn đề: Có thể kiểm tra dữ liệu do AI xuất ra, xử lý các tình huống phát sinh như sai lệch số liệu, rủi ro thuế hoặc vấn đề công nợ, đảm bảo độ chính xác.
• Giao tiếp và làm việc nhóm: Giúp truyền đạt thông tin tài chính dễ hiểu, phối hợp công việc hiệu quả và xử lý tình huống chuyên nghiệp hơn trong môi trường doanh nghiệp.
• Hiểu biết về pháp lý và chuẩn mực kế toán: Luật thuế, quy định tài chính và chuẩn mực kế toán thường xuyên thay đổi. Người làm nghề cần liên tục cập nhật kiến thức để đảm bảo doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định và hạn chế rủi ro pháp lý.
• Học tập chủ động: AI và công nghệ đang thay đổi rất nhanh nên kế toán cần duy trì tinh thần học hỏi liên tục để thích nghi tốt với những sự thay đổi và duy trì lợi thế cạnh tranh trong thời đại AI.

V. Tương lai ngành kế toán trong thời đại AI

Có thể thấy, AI đang dần thay đổi tương lai của ngành kế toán. Các thay đổi lớn bao gồm:

• AI thay thế dần các công việc kế toán mang tính lặp lại: AI có thể xử lý tự động các công việc có quy trình cố định như nhập liệu chứng từ, đối chiếu số liệu, tổng hợp hóa đơn, lập báo cáo cơ bản,...
• Thay đổi vai trò kế toán: Thay vì chỉ xử lý số liệu, kế toán cần biết phân tích thông tin, tư vấn chiến lược tài chính cho doanh nghiệp.
• Kế toán cần cập nhật thêm các kỹ năng mới: Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, người làm kế toán cần chủ động nâng cấp kỹ năng như phân tích tài chính, sử dụng AI, phát triển tư duy quản trị, học tập chủ động để không bị tụt lại phía sau.
• Doanh nghiệp ưu tiên kế toán có kỹ năng AI: “Báo cáo lương và tuyển dụng 2026” của JobOKO cho thấy kỹ năng sử dụng AI và Big Data (dữ liệu lớn) đang được nhà tuyển dụng thêm mới vào yêu cầu tuyển dụng vị trí chuyên viên kế toán.
• Nhu cầu tuyển dụng nhân sự kế toán chất lượng cao vẫn tăng: Dù AI tự động hóa nhiều công việc, doanh nghiệp vẫn có nhu cầu tuyển dụng các vị trí kế toán cấp cao và mang tính chiến lược như kế toán quản trị, kế toán trưởng, kiểm toán nội bộ,...

VI. Có nên học ngành kế toán khi AI đang phát triển không?

Câu trả lời là có, nếu bạn sẵn sàng học hỏi và phát triển bản thân theo xu hướng mới của thị trường, thay đổi tư duy từ kế toán truyền thống sang kế toán hiện đại. Đây là ngành đáng theo đuổi bởi:

• Nhu cầu tuyển dụng cao: Kế toán là bộ phận gần như không thể thiếu ở mọi doanh nghiệp. Doanh nghiệp luôn cần nhân sự phụ trách các công việc liên quan đến kiểm soát dòng tiền, kê khai thuế, quản lý tài chính,.. Do đó, các vị trí như kế toán tổng hợp, kế toán thuế, kế toán kho,... luôn giữ nhu cầu tuyển dụng ổn định.
• Lộ trình nghề nghiệp rõ ràng: Người học có thể bắt đầu từ các vị trí như thực tập sinh lên kế toán viên, kế toán tổng hợp, kế toán thuế. Sau đó, khi tích lũy đủ kinh nghiệm và chuyên môn có thể phát triển lên vị trí kế toán trưởng, chuyên gia phân tích tài chính, giám đốc tài chính.
• Mức lương ổn định theo kinh nghiệm: Ngành kế toán có mức thu nhập khá ổn định và thường tăng theo năng lực, kinh nghiệm. Theo khảo sát của JobOKO, mức lương kế toán hiện nay dao động từ 2 - 3 triệu VNĐ/tháng với cấp thực tập sinh, 8 - 25 triệu VNĐ/tháng với cấp nhân viên từ 1 - trên 3 năm kinh nghiệm và 25 - 40 triệu VNĐ/tháng với cấp quản lý.

Tóm lại, AI không hoàn toàn thay thế kế toán mà đang trở thành công cụ hỗ trợ giúp người làm nghề tối ưu quy trình và nâng cao hiệu quả công việc. Hy vọng những chia sẻ này sẽ giúp bạn có cái nhìn rõ hơn về tương lai ngành kế toán và định hướng nghề nghiệp phù hợp trong thời đại số. Nếu bạn muốn tìm việc làm chất lượng, đừng quên ghé qua JobOKO để theo dõi việc mới mỗi ngày đến từ Big 4 và nhiều doanh nghiệp uy tín hiện nay bạn nhé!